O Banji

Vrnjačka Banja je najveća i najpoznatija banja u Srbiji. Sa tradicijom organizovanog turizma dugom preko 150 godina, Vrnjačka Banja se pozicionirala visoko na listi najposećenijih turističkih destinacija u zemlji i sa pravom nosi titulu kraljice kontinentalnog turizma.

Nalazi se u centralnoj Srbiji, oko 200 kilometara južno od Beograda. Smeštena je u dolini između Zapadne Morave i severnih padina planine Goč. Sa svojim šumsko-planinskim zaleđem koje čine planine Kopaonik, Jastrebac, Željin, Stolovi i Goč čini široko područje očuvane prirodne sredine. Klima je umereno kontinentalna. Uticaj obližnjih planina daje mikro klimi Vrnjačke Banje poseban karakter i čini je veoma prijatnom. Leta su umereno topla sa svežim jutrima i večerima, a zime su snegovite i bez oštrih mrazeva. Srednja godišnja temperatura je 10,5°C, a srednja letnja 20°C. Laka pristupačnost je ono što Vrnjačku Banju izdvaja od mnogih drugih srpskih banja. Magistralnim, drumskim i železničkim pravcem dobro je povezana sa svim ostalim krajevima Srbije.

Pored lečilišta, zahvaljujući svojim sadržajima i bogatom turističkom ponudom Vrnjačka Banja je postala moderna turistička destinacija sa brojnim hotelima i Wellness & Spa centrima, namenjena svim strukturama gostiju, od poslovnih ljudi, preko porodičnih gostiju, do sportskih ekipa i mladih željnih dobre zabave. Brojni festivali su još jedan od razloga zašto posetioci dolaze u Vrnjačku Banju, čineći je najposećenijom u Srbiji i regionu.

Istorija

Vrnjačka Banja je od davnina bila poznata po svojim lekovitim izvorima. Arheološki nalazi ukazuju da je ovo područje bilo naseljeno još u praistoriji. O lekovitosti vode u Vrnjačkoj Banji prvi put se može čuti u doba Rimljana. Na toplom mineralnom izvoru oni su izgradili svoje lečilište i oporavilište "Aquae Orcinae". O tome svedoče arheološki nalazi u užem jezgru rimske banje, odnosno bazen za kupanje, rimski izvor tople mineralne vode (Fons Romanus) otkriven 1924. godine i mnoštvo kovanog novca sa likovima rimskih imperatora iz perioda od II do IV veka. Na lečenje i oporavak su mahom dolazili legionari V legije Flaviana i VII legije Klaudiana, kao i romanizovana plemenska aristokratija toga doba. Veruje se da su kasnije i južni Sloveni znali za lekovitost mineralnih voda kada su nastanili balkansko poluostrvo. Ipak, o istoriji Vrnjačke Banje tog doba se malo zna. Spominje da su turski begovi i spahije umeli da dolaze na odmor u banju, a starosedeoci su tada, kako legende kažu, zatrpavali izvore iz revolta. Banjski turizam u Vrnjačkoj Banji kakav danas poznajemo, počeo je da se razvija tek u XIX veku kada je, nakon oslobođenja od turske vlasti, knez Miloš Obrenović doveo geološke eksperte iz Evrope da uzorkuju i utvrde lekovitost i mineralni sastav voda. Saksonski baron Herder 1835. godine izvršio je prvu hemijsku analizu vrnjačke tople mineralne vode i ocenio je kao veoma kvalitetnu, upoređujući je sa Karlovim Varima u Češkoj. Na moderan razvoj banja je ipak sačekala još tridesetak godina.

Banjsko jezgro sagradili su ugledni ljudi Kruševca, Kraljeva i Trstenika koji su se 1868. godine udružili na čelu sa načelnikom okruga Pavlom Mutavdžićem i formirali "Osnovatelno fundatorsko društvo kiselo vruće vode u Vrnjcima". Iste godine izvršena je kaptaža dva izvora tople mineralne vode i počelo se sa izgradnjom lečilišnih objekata, pre svega kupatila i banjskih sadržaja, a samo ime Vrnjačka Banja je dobila po selu na čijem ataru se nalazila. Već sledeće godine, za lekovitost voda u Vrnjcima brzo se pročulo u tadašnjoj Srbiji i u nju počinju da pristižu učeni ljudi tog vremena, lekari, inženjeri, arhitekte. Stručnjaci u svojim oblastima stizali su iz Nemačke, Austrije i Češke, kaptirali su izvore mineralnih voda, projektovali parkove u francusko-baroknom stilu, gradili vile i depandanse... Zahvaljujući njima, evropski duh i kultura su trajno utemeljeni u Vrnjačku Banju. 1888. godine general Jovan Belimarković, veoma ugledna ličnost tog doba (ministar vojni, unutarnjih dela, građevine i namesnik za vreme vladavine maloletnog Aleksandra Obrenovića), odlučuje da ovde sagradi letnjikovac. Sa njim u banju počinje da dolazi i tadašnja politička, privredna i kulturna elita. Preduzimljivi ljudi iz okolnih gradova podižu svoje vile i pansione, uređuje se centralna banjska zona i broj posetilaca je iz godine u godinu rastao. Tokom Prvog svetskog rata dolazi do stagnacije Vrnjačke Banje. U njoj je 1915. godine bilo nekoliko savezničkih bolnica smeštenih po banjskim pansionima i odmaralištima. Ratovi nisu uspeli da izbrišu lepote banje u Vrnjcima pa, nakon završetka ratnih dana, banja doživljava procvat. Podižu se moderne vile, sanatorijumi (Sv. Đorđe, Živadinović), izvršena je velika kaptaža toplog mineralnog izvora 1924/25. godine, podignuto je moderno kupatilo, izvršena je regulacija vrnjačke reke, proširuju se i uređuju banjski parkovi, grade saobraćajnice, proširuje se vodovodna i kanalizaciona mreža. Buja i kulturni život, organizuju se kermesi, koncerti ozbiljne muzike, gostuju renomirana pozorišta. Vrnjačku Banju su po lekovitosti njenih voda, konceptualnom uređenju, bogatim parkovima i autentičnoj arhitekturi poredili sa čuvenom francuskom banjom Viši, sa češkim Karlovim Varima i nemačkim Baden Badenom. Najbogatiji ljudi Srbije ovde su gradili vile i letnjikovce, a neke od njih su i danas sačuvane. Posle Drugog svetskog rata većina vila je nacionalizovana, a banja menja svoju klijentelu. Više nema sjaja i raskoši elite, već se u banju šalju pacijenti na lečenje. Sredinom šezdesetih godina počinju da se grade novi objekti i veliki hoteli, a osamdesetih broj posetilaca Vrnjačke Banje biva rekordan.

Vrnjačku Banju su posećivali knez Miloš Obrenović, kraljevska porodica Karađorđević, Josip Broz Tito... a vrnjačkim parkovima šetali Ivo Andrić, Desanka Maksimović, Mira Alečković, Danilo - Bata Stojković, Dragan Nikolić, Bata Živojinović, Milorad Pavić, Svetomir Arsić Basara, Milivoje Živanović... Tradicija od 150 godina organizovanog turizma, sedam mineralnih izvora, 165 vrsta retkih biljaka, 1.000 stoletnih stabala u drvoredima, kao i 60 hektara uređenih parkova i parkovskih površina doprineli su da je Vrnjačka Banja danas turističko mesto broj jedan kod domaćih turista i mesto Prve turističke kategorije u zemlji.

Izvori mineralne vode

Mineralne vode se od davnina koriste u raznovrsnim zdravstvenim, preventivnim i rehabilitacionim terapijama. Karakteristike mineralne vode blagotvorno utiču na ljudski organizam, podstiču opuštanje, regeneraciju i pozitivno deluju na širok spektar različitih oboljenja. Mineralne vode sadrže preko 1 gram po litru čvrste materije, bioloških mikroelemenata, slobodne i rastvorljive gasove i poseduju odgovarajuća fizička svojstva: temperaturu - termalne i termomineralne vode, radioaktivnost, pa se zbog toga mogu koristiti u terapijske svrhe. Na području Vrnjačke Banje nalazi se sedam izvora mineralne vode:

• "Topla voda", smešten u centralnom banjskom jezgru,
• "Snežnik", smešten u zoni Vrnjačke reke,
• "Slatina", u zoni Lipovačke reke,
• "Jezero", u banjskom parku između "Snežnika" i "Slatine",
• "Beli izvor", u blizini ušća Lipovačkog potoka u Lipovačku reku,
• "Borjak", uzvodno od "Snežnika" uz korito Vrnjačke reke,
• "Vrnjačko vrelo", na magistralnom putu Kruševac - Kraljevo.

Među njima se nalaze izvori i tople i hladne vode. Za balneološku terapiju koriste se termomineralne vode sa četiri izvora: "Topla voda", "Snežnik", "Slatina" i "Jezero", dok se neke vode flaširaju kao stone mineralne vode (Voda Vrnjci i Vrnjačko vrelo).